Videot kryesore
Palët politike rivale të udhëhequra nga Edi Rama majtas dhe Lulzim Basha djathtas janë përshirë në një debat të ethshëm për çështjen e taksave, duke u paraqitur qytetarëve avantazhet e propozimeve të tyre, i pari me taksën progresive dhe i dyti me taksën e sheshtë 9 për qind.
Por, në të gjithë këtë debat të dyja palët po i qëndrojnë larg debatit për Tatimin mbi Vlerën e Shtuar për ushqimet bazë të shportës së konsumit të një familjeje. Shqipëria është ndër të paktat vende në Europë që nuk diferencon nga TVSH 20 për qind ushqimet e shportës dhe premtimi për heqjen e këtyre produkteve nga kjo skemë është bërë gjithmonë në opozitë e “harruar” në pushtet.
Një premtim për heqjen e TVSh-së për produktet e shportës është bërë në 2011 nga Edi Rama. Përmes rrjeteve sociale, Rama ilustronte me shembuj se sa do të kursenin familjet nga heqja e TVSh-së për ushqimet e shportës.
“Lejomëni të ndaj me ju një ilustrim të thjeshtë grafik të propozimit tonë për heqjen e taksave të Saliut mbi bukën, qumështin, vezët, ilaçet, duke ju thënë të gjithë atyre që thonë ku e keni programin se ja, kjo është një copëz e programit që prej më shumë se një muaji e kemi shtruar publikisht, por pakkush ndër komentatorët e ka rrokur në brendinë e vet”, sqaronte ai tabelën e çmimeve ilustruese të mësipërme.
Në dhjetor të 2011, socialistët në atë kohë në opozitë dorëzuan në Kuvend një propozim konkret për të hequr TVSh për produktet e shportës duke deklaruar në relacionin shoqërues të nismës se kjo do të ulte çmimet dhe do të ndihmonte shtresën në nevojë. Propozimi ishte pothuajse identik me premtimin elektoral të Partisë Demokratike në zgjedhjet e 2005-ës.
Por, propozimi u rrëzua nga mazhoranca PD-LSI. Kryeministri i asaj kohe, Sali Berisha deklaronte se TVSh 20 për qind për produktet e shportës mbronte prodhimin vendas dhe se me heqjen e saj tregu do të dyndej nga produktet e importit. Megjithatë, Rama nuk hoqi dorë dhe në 2013 premtimin e përfshiu te platforma qeverisëse të Partisë Socialiste.
Verën e 2015-ës flamurin e këtij premtimi e ngrinte Lulzim Basha.
“Një nga zgjidhjet që duhet të japim është të heqim TVSH-në për miellin, për bukën, për sheqerin, për vajin, për orizin. Të paktën për këto mallra. T’ua bëjmë bukën qytetarëve që ta blejnë 20 për qind më pak se sa çmimi i tregut sot”, deklaronte Basha.
Thuajse gjashtë vite më vonë, ai vjen me propozimin e taksës së sheshtë 9 për qind, ndërsa për zerimin e TVSH-së së shportës, pra ushqimeve bazë të qytetarëve, as ai dhe as Edi Rama nuk flasin më.
TVSh në Shqipëri është në nivelin 20 për qind me një nivel të reduktuar prej 6 për qind, ku nuk bëjnë pjesë ushqimet e shportës. Niveli i reduktuar prej 6 për qind aplikohet prej 2017-ës në sektorin e turizmit dhe agro-turizmit dhe të librave, ndërsa të përjashtuara nga kjo skemë janë eksportet, shërbimet shëndetësore, importi i inputeve dhe makinerive bujqësore etj.
Në rajon, Maqedonia e Veriut aplikon prej 1 janarit të këtij viti një TVSh standarde prej 10 për qind për të gjitha kategoritë që lidhen me furnizimin dhe shitjen e ushqimeve dhe pijeve, ndërsa para këtij ndryshimi aplikonte një taksë me dy nivele, 18 dhe 5 për qind. 18 për qind ishte TVSh në rastet e konsumit të ushqimit në vendin e furnizimit (baret, restorantet, fast food-et, shërbimi “Merre me vete”, etj), ndërsa 5 për qind për miellin, bukën, orizin, vajin, kripën në rastet kur bliheshin në dyqane.
Kosova aplikon një TVSH standarde prej 18 për qind dhe një normë të reduktuar prej 8 për qind për ujin (me përjashtim të ujit të ambalazhuar në shishe), furnizimin me energji elektrike, përfshirë transmetimin dhe shpërndarjen, drithërat dhe nënproduktet e tyre, si mielli, buka dhe produkte të ngjashme, vajin për gatim, kripën, vezën dhe librat.
Me TVSH të reduktuar 8 për qind janë edhe furnizimet mjekësore, farmaceutike dhe shërbimet e ofruara nga industria e turizmit, për këtë të fundit me afat deri më 31 dhjetor të 2021 si nismë e qeverisë për të ndihmuar këtë industri.
Serbia aplikon një TVSh standarde prej 20 për qind, por aplikon nivelin e reduktuar prej 8 për qind për ushqimet bazë, ujin, gazetat, ilaçet, kompjuterat, etj.
Në Greqi, TVSh standarde është 23 për qind, por aplikon dy norma të reduktuara. 13 për qind për ushqimet dhe pijet, ilaçet, transportin dhe 6.5 për qind për hotelet, librat për fëmijë, gazetat dhe të tjera shërbime që klasifikohen si bazike.
Bosnje Herzegovina nuk ka asnjë përjashtim nga skema e TVSh-së standarde që e ka të vendosur në nivelin 17 për qind.
Mosnxjerrja e një VKM-je nga ana e Qeverisë i ka kushtuar buxhetit të shtetit humbjen e miliona eurove, që do t’i vilte në formën e gjobave ndaj individëve që kapen nën kufi me shuma parash të padeklaruara.
Kjo është kritika që adresoi ndaj Ministrisë së Financave kreu i grupit parlamentar socialist, Taulant Balla. Ai tha se ndryshimet e vitit 2019 në ligjin për parandalimin e pastrimit të parave dhe financimit të terrorizmit u përfshi një nen që parashikonte gjobitjen, por mosnxjerrja e VKM-së nga Qeveria që të parashikonte metodën e vjeljes së këtyre gjobave ka bërë që kjo pjesë e ligjit të mos zbatohet për dy vite me radhë.
“Dua t’i bëj një kritikë në tërësi Qeverisë. Ky Kuvend ka për detyrë që të miratojë ligje, aktet nënligjore i keni në dorë ju. Unë kam votuar në këtë sallë dhe kam mbajtur një fjalë në vitin 2019 kur kemi bërë ndryshimet në ligj dhe kemi futur në ligj parimin e gjobës. Nëse Luli me Toyota Yaris, siç thotë Saliu do të sillte 5 milionë, me parimin e gjobës që kemi futur, nëse persona që bënë fushatë në Laprakë për Partinë Demokratike, që ishin ata që transportuan paratë, duhet të paguanin deri në 50 për qind të shumës si gjobë. Por, ligji nuk zbatohet sepse Qeveria ende nuk ka nxjerrë aktet nënligjore”, tha Balla.
Ligji parashikon detyrimin e vetëdeklarimit në pikat kufitare për të gjitha shumat mbi 10 mijë euro dhe tre skenarë gjobitjeje në rastet kur qytetarët i shmangen këtij detyrimi.
Në skenarin e parë, për shumë nga 10 mijë deri në 19 mijë e 999 euro, gjoba minimale është parashikuar 20 mijë lek dhe nëse personi i kapur është përsëritës, 10 për qind të shumës së padeklaruar në rastin e dytë dhe 30 për qind të vlerës së padeklaruar në rastin e tretë.
Skenari i dytë përfshin shumat e fshehura në fashën 20 mijë deri në 49 mijë e 999 euro. Gjoba minimale në këto raste dyfishohet në 40 mijë lek nëse personi kapet për herë të parë. Nëse është përsëritës gjoba shkon në 20 për qind të vlerës së padeklaruar në rastin e dytë dhe 40 për qind të saj në rastin e tretë.
Skenari i tretë përfshin shumat mbi 50 mijë euro që nuk vetëdeklarohen në kufi. Gjoba minimale në këtë rast është 60 mijë lek dhe shkon nga 30 për qind deri në 50 për qind të vlerës së padeklaruar në rastet kur personi i kapur është përsëritës.
Por, mënyra e vjeljes së këtyre gjobave është përcaktuar në pikën e fundit të nenit 17 të këtij ligji, ku ngarkohet Këshilli i Ministrave për nxjerrjen e rregullave të hollësishme për mënyrën e zbatimit të këtij parashikimi.