Videot kryesore
Rreth orës 04:00 të mëngjesit, rezistenca 2-vjeçare e grupit të aktorëve dhe anëtarëve të shoqërisë civile që ishin vendosur në mbrojtje të Teatrit Kombëtar u shemb. Bashkë me të nisi edhe shembja e godinës.
Operacioni i Inspektoriatit Kombëtar të Mbrojtjes së Territorit dhe Policisë së Shtetit nisi rreth mesnatës, fillimisht me afrimin e fadromave që do të përdoreshin për prishjen dhe më pas me afrimin e forcave të shumta policore, që përfshinë forcat “Shqiponja”, ato të Ndërhyrjes së Shpejt (FNSH) dhe policisë bashkiake.
Rreth orës 04:30 u dha urdhri i ndërhyrjes. Policia mësyu në ambientet ku ndodheshin aktorët dhe pjesëtarët e shoqërisë civile të ngujuar kundër prishjes së Teatrit Kombëtar dhe shpërndarja e tyre. Nga video e shpërndarë përmes rrjeteve sociale nga Aleanca për Mbrojtjen e Teatrit, përdorimi i forcës nuk mungoi. Regjisori Edmond Budina rrëfeu më vonë se aksioni ngjasonte me një operacion antiterrorist me policë që ishin të armatosur.
Aktivistët e AMT-së pasqyruan në rrjetet sociale të gjithë aksionin dhe u bënë thirrje qytetarëve për ndihmë.
Çështja e teatrit ka ndërlikuar tryezën mes socialistëve dhe demokratëve për reformën zgjedhore, dhe deri më tani duket se rikthimi i shpejtë palëve në tryezën e Këshillit Politik për reformën zgjedhore është një mision i pamundur, por jo i pashpresë.
Kryeministri i ktheu përgjigje nismës së AMT-së për peticionin ku kërkohet rindërtimi i teatrit të ri ashtu siç ishte dhe në vendin ku ishte, si dhe sfidoi kreu e Partisë Demokratike gjatë protestës së organizuar nga Aleanca për Mbrojtjen e Teatrit duke i kërkuar që të rikthehej në tryezën e reformës zgjedhore, ta përmbyllnin atë dhe më pas të fitojë zgjedhjet për të mbajtur premtimin e rindërtimit të godinës së teatrit aty ku ishte, ashtu siç ishte.
“10 mijë veta, 20 mijë veta, 30 mijë, 50 mijë, 100 mijë, 200 mijë artistë mund të gjenden për të firmosur dhe nëse çështja është kaq e madhe, kaq artistike, kaq shekspiriane, opozita le të vijë të bëjmë reformën zgjedhore, ta kryejmë atë, të përcaktojmë rregullat e lojës. Kur të shkojmë në zgjedhje, të gjitha bijat dhe bijët e Shekspirit e sjellin opozitën në Qeveri dhe opozita del me alternativën do të ndërtoj teatrin siç ishte dhe merr mbështetjen e popullit për të rindërtuar siç ishte dhe kështu zgjidhen gjërat në demokraci. zgjidhje me muskuj dhe vija të kuqe as ka pasur, as ka dhe as do të ketë të paktën përsa kohë do të jem unë në këtë detyrë”, tha Rama në një intervistë dhënë për Euroneës Albania.
Rama foli pas takimit me përfaqësues të ambasadave ndërkombëtare në Tiranë, mes të cilëve edhe ambasadorja e SHBA, Yuri Kim. Ai tha se theksi i bisedës është vënë tek reforma zgjedhore. Në media qarkulluan artikuj se SHBA ka paraqitur një draft. Lulzim Basha tha se nuk është njohur me këtë draft, por tha gjithashtu se 17 maji, dita e prishjes së godinës së teatrit tregon qartë vullnetin e mazhorancës për këtë reformë.
“Partia Demokratike dhe Opozita kanë pasur dhe kanë treguar vullnet për Reformën Zgjedhore pikërisht sepse duhet që një orë e më parë shqiptarët t’u drejtohen kutive të votimit. Sot nuk është përgjegjësia e jonë. Me atë që ndodhi me 17 maj Partia Socialiste dhe Edi Rama kanë hedhur në erë besimin në një proces që pa besim nuk është asgjë. Opozita nuk mund të jetë fasadë! Përgjegjësia është e Edi Ramës”, deklaroi Basha.
Megjithatë, Basha e la të hapur se për çështjen e reformës zgjedhore vendimi do të merret në ditët në vazhdim.
“Në ditët në vijim Partia Demokratike dhe opozita do të përvijojnë hapat e mëtejshëm me qëllim që synimi ynë i kahershëm për t’u dhënë shqiptarëve lirinë e votës, pa të cilën nuk mund të ketë as ekonomi, as zhvillim, as punësim dhe as Europë, të realizohet një orë e më parë dhe t’u mundësojmë atyre t’i drejtohen kutive të votimit për të shporrur me një votë plebishitare dhe popullore një qeveri uzurpatore të institucioneve, një hajdut ordiner dhe një kriminel të faktuar para gjithë botës si i tillë me krimin e 17 majit, që do të përpiqemi me të gjitha forcat tona të jetë krimi i fundit i kësaj qeverie të babëzisë dhe korrupsionit”, u shpreh ai.
Basha tha gjithashtu se opozita është gati për lista të hapura dhe ndryshim sistemi, duke plotësuar një prej kushteve të opozitës parlamentare.
“Ju e dini idenë time për maxhoritar të pastër dhe dy dhoma, për kufizimin e mandateve të deputetëve, kryeministrit, por asgjë nuk do të ketë kuptim sa kohë që kujdestare e zgjedhjeve është hajdutja e zgjedhjeve dhe hajduti i zgjedhjeve Edi Rama”, u shpreh Basha në përfundim të protestës së zhvilluar këtë të mërkurë nga Aleanca për Mbrojtjen e Teatrit.
Komisioni për Sigurinë Kombëtare në Parlament nisi diskutimet nen për nen të ligjit “Për Policinë e Burgjeve”, ku njëra prej pikave që u diskutua ishte edhe depolitizimi i kësaj policie.
Në projektligjin e hartuar nga Ministria e Drejtësisë, neni 22 që ka të bëjë me të drejtat politike të punonjësve të Policisë së Burgjeve përcakton se kjo strukturë është e depolitizuar dhe në pikën dy, po të këtij neni thuhet se punonjësi i policisë së burgjeve nuk duhet të shprehë publikusht bindjet dhe preferencat politike.
Pika dy është kundërshtuar nga Komisioneri për Mbrojtjen nga Diskriminimi, që gjatë procesit të konsultimeve publike ka kërkuar heqjen e saj, duke deklaruar krijonte premisa diskriminimi të të drejtave të njeriut.
Por, Komisioni i Sigurisë e rrëzoi këtë kërkesë dhe la në fuqi detyrimin që punonjësit e Policisë së Burgjeve nuk mund të jenë anëtarë të partive politike. Ndërkohë, vërejtje për këtë nen ka pasur edhe Komiteti Shqiptar i Helsinkit, por për pikën tre të nenit 22.
Në variantin e dorëzuar nga Ministria e Drejtësisë në Kuvend thuhej se “punonjësi i Policisë së Burgjeve nuk duhet të shprehë publikisht bindjet, apo preferencat e tij politike, përveçse në rastet që nuk lidhen me kohën dhe ushtrimin e funksioneve publike”.
Komiteti Shqiptar i Helsinkit kërkoi qartësimin e togfjalëshit “që nuk lidhen me kohën”. Komisioni i Sigurisë e mori parasysh këtë vërejtje duke e hequr fare këtë togfjalësh nga parashikimi i pikës tre të nenit 22.
U bënë ca ditë që qytetarëve u serviren dy realitete të kundërta; realiteti i Lulzim Bashës dhe realiteti i Edi Ramës për fermerët.
Basha thotë se se sot fshati është i harruar nga dora e shtetit dhe gjendja e banorëve të tij është në kufijtë e mbijetesës, ndërsa Rama kundërpërgjigjet herë vetë, herë përmes ministrit të Bujqësisë, Blendi Çuci me shembuj, sipas tij, të një blegtori e bujku të fshatit shqiptar që është shndërruar në një sipërmarrës të suksesshëm, ashtu si në modelet perëndimore.
Modeli i fshatarit të Lulzim Bashës dhe modeli i fermerit të Edi Ramës jo vetëm që nuk kryqëzohen askund, por ecin paralel dhe në kahe të kundërta me njëri-tjetrin. Në takimet e kreut të PD-së ka pakënaqësi e revoltë me Qeverinë, shtetin dhe të gjitha institucionet e tij.
Endri Dumani ishte njëri prej fëmijëve të rikthyer nga kampi Al Hol në Siri me avionin e fluturimit të Kryeministrit Edi Rama nga Libani për në Tiranë.
Në Shqipëri, ai u prit nga e ëma dhe familjarë të tjerë të tij.
Rreshteri në pension Neim Shehaj i kalon ditët e tij duke riparuar një nëndetëse të epokës sovjetike, dëshmitare e së kaluarës së trazuar komuniste të Shqipërisë që tani po ndryshket dhe është gjysmë e zhytur në një bazë detare të Adriatikut.
Fati i nëndetëses së Luftës së Ftohtë, quajtur ‘Stuhia’ në bazën e Pashalimanit, nga ku Moska dikur shpresonte të kontrollonte Mesdheun nuk dihet akoma pasi autoritetet mbeten të pavendosura se çfarë të bëjnë me të.
"Kjo nëndetëse është si një kishë për mua. Unë mbërrita këtu si një marinar i ri dhe tani flokët më janë bërë gri", thotë Shehaj, 63 vjeç, i cili shërbeu aty për rreth tre dekada.
Nëse nëndetësja nuk nxirret së shpejti nga deti, "rrezikon të zhytet në fund dhe e gjithë historia e saj bashkë me të", paralajmëron ai.
Anija ishte pjesë e të ashtuquajturit Projekti 613 i përbërë nga nëndetëset e para që Bashkimi Sovjetik ndërtoi pas Luftës së Dytë Botërore.
Është e vetmja e mbetur nga 12 që Moska vendosi në bazën e Pashalimanit në Gjirin e Vlorës në fund të viteve 1950, kur Shqipëria dhe BRSS ishin ende aleatë të ngushtë.
"Prej andej mund të kontrolloja Mesdheun deri në Gjibraltar", kujton Jak Gjergji, komandanti i nëndetëseve i dalë në pension, të thoshte lideri sovjetik Nikita Hrushovi në vitin 1959 gjatë një vizite në bazë.
Hrushovi shpresonte të instalonte raketa me rreze të gjatë veprimi, anije luftarake dhe një aeroport në jugperëndim të Shqipërisë.
Por diktatori komunist i Shqipërisë Enver Hoxha përfundimisht ndërpreu lidhjet e ngushta me BRSS, duke akuzuar Moskën për devijime nga marksizmi i vërtetë.
Kjo i ndërlikoi gjërat për ekuipazhet e përziera shqiptaro-ruse të nëndetëseve.
“Marinarët e dy vendeve nuk flisnin më me njëri-tjetrin dhe incidentet ishin të shpeshta”, kujton 87-vjeçari Gjergji.
“Kur një marinar rus donte të ngrinte flamurin e kuq (të vendit të tij), një shqiptar e griste menjëherë me inat”.
Pas ndarjes së vitit 1961 mes Tiranës dhe Moskës, kjo e fundit tërhoqi tetë nëndetëse.
Në vitin 1997 ndërsa trazirat përfshinë Shqipërinë, baza u plaçkit dhe nëndetëseve iu hoqën armët, motorët dhe madje edhe shtretërit e marinarëve.
Autoritetet çmontuan tre nga katër nëndetëset e mbetura dhe i shitën ato për metal në vitin 2009.
Vetëm një mbijetoi... falë një romani
Shkrimtari Ismail Kadare në romanin e tij të vitit 1973 "Dimri i vetmisë së madhe", për shkëputjen mes Moskës dhe Tiranës, i caktoi nëndetëses numrin 105.
“Ky është numri i vetëm që më erdhi ndërmend teksa po shkruaja”, ka thënë Kadare.
"Që atëherë nëndetësja njihet me këtë numër. Edhe falë këtij numri sot është këtu!"
Nëpërmjet librit, fama historike dhe rëndësia kulturore mori vlerë simbolike.
Fama e saj shkoi më tej kur u realizua një film i bazuar në romanin e Kadaresë, për të cilin numri 105 u pikturua në nëndetëse dhe mbetet ende.
Por mbijetesa e saj varet kryesisht nga vendosmëria e Shehajt, i cili prej vitesh ka rinovuar nëndetësen 76 metra, rrjetin e saj elektrik, sistemin e ventilimit, postën e komandës dhe dhomat e saj.
Ai kujdeset për detajet më të vogla. Ai mbush vrimat në byk për të ndaluar nëndetësen të fundoset përgjithmonë.
“Autoritetet duhet të vendosin shpejt se çfarë të bëjnë me të, rreziqet janë të mëdha, uji i detit përshpejton ndjeshëm korrozionin”, paralajmëron 63-vjeçari.
Ministria e Kulturës, e cila është zotuar për vite me radhë për të restauruar nëndetësen, ka thënë për AFP se do ta "përcillte dosjen" në ministrinë e mbrojtjes, e cila mund ta përfshijë atë në një muze të ardhshëm të Luftës së Ftohtë.
Shqipëria përqafoi Perëndimin pas rënies së komunizmit në vitin 1990, u bashkua me NATO-n dhe aspiron të anëtarësohet në Bashkimin Europian.
Baza ka qenë e një rëndësie të madhe që nga lashtësia për shkak të pozicionit gjeostrategjik. I gjithë trafiku detar në detin Adriatik por edhe në Mesdhe mund të kontrollohet prej saj, thotë Sabri Gjinollari, komandanti i flotiljes.
Në bazën e afërt të Porto Palermos, një tunel i gjerë nëntokëor anti-atomik i braktisur, i gërmuar në shkëmb në fund të viteve 1960, ishte menduar për anijet raketore kineze që nuk mbërritën kurrë.
Hoxha i prishi lidhjet me Pekinin në vitin 1978 dhe tuneli u përdor për një kohë si strehë për nëndetëset dhe anijet e tjera.
Tani, një yll gjigant i kuq i pikturuar në një mur të rrënuar është e vetmja shenjë e së kaluarës aty.
Disa do të donin që vendi, në një nga këndet më të bukura të bregdetit shqiptar, të shndërrohej në muze.
Por, nuk pajtohet komandanti i bazës Shkëlqim Shytaj.
“Ne do të preferonim që të përdoret nga ushtria, qoftë edhe me kapacitet të reduktuar”.