Videot kryesore
Gjatë 5 viteve të funksionimit të tij bilanci statistikor i ligjit të dekriminalizimit është pozitiv. Instituti i Studimeve Politike thotë se kurba e përfshirjes në vendimmarrje të individëve me të shkuar kriminale është në rënie, por megjithatë sistemi i parandalimit mbetet ende i brishtë.
Megjithatë, standardi “për politikë dhe zyrtarë të pastër”, sipas ISP mbetet ende një sfidë për demokracinë funksionale, shtetin e së drejtës, përfaqësimin cilësor në vendimmarrje dhe mirëqeverisjen e vendit. Për këtë arsye theksi vendoset tek roli i partive politike.
“Ato mund e duhet të aplikojnë standarde etike dhe integriteti brenda vetë strukturave të tyre, të marrin përgjegjësi dhe të promovojnë kandidatë e zyrtarë të pastër në fushata elektorale dhe në qeverisjen e vendit. Sistemi i meritës dhe promovimit duhet mbështetur nga një database të qëndrueshme shtetërore të burimeve njerëzore të bazuar tek integriteti, aftësia dhe kualifikimi”, vlerëson Instituti.
Sa i takon bilancit, në total, sipas Institutit të Studimeve Politike deri më tani janë 555 persona të zgjedhur apo emëruar që janë dorëhequr, ose shkarkuar pasi ishin subjekt i këtij ligji, ndërkohë që një sërë hetimesh për deputetë, kryetarë bashkish, këshilltarë të Këshillave bashkiake dhe zyrtarë të tjerë të lartë vazhdojnë.
ISP thotë se në pesë vite 9 deputetë dhe 3 kryetarë bashkish dhanë dorëheqjen, ose humbën mandatet e tyre nga dekriminalizimi, 183 persona të tjerë anëtarë të këshillave bashkiakë po ashtu, 195 persona janë dorëhequr, ose larguar nga postet me emërim në administratën publike dhe 165 të tjerë janë dorëhequr, ose larguar nga institucionet qendrore dhe vendore.
Opozita parlamentare e ka fituar betejën me mazhorancën duke siguruar që Kuvendi të diskutojë në seancë plenare çështjen e ndryshimit të sistemit zgjedhor brenda këtij sesioni. Vendimi për të futur në kalendarin e punimeve këtë temë është marrë në mbledhjen e përbashkët online të kësaj të marte të Komisionit të Ligjeve dhe Këshillit të Legjislacionit.
Sipas këtij vendimi, nisma e firmosur nga 29 deputetë të opozitës do të shqyrtohet në seancën plenare të 30 korrikut. Në emër të deputetëve firmëtarë të kësaj nisme foli deputeti Myslim Murrizi. Ai tha se nisma e deputetëve ishte edhe pasojë e dështimit të referendumit të kërkuar nga 50 mijë zgjedhës, ku kërkohej ndryshimi i sistemit.
Opozita parlamentare kërkon ndryshimin ndryshimin e Kushtetutës për të hequr prej saj parashikimet që përcaktojnë sistemin zgjedhor. Murrizi tha se kjo duhet të përcaktohet vetëm në Kodin Zgjedhor. Ai e cilësoi absurd faktin që shumë parti që mbledhin 3 mijë firma qytetarësh për t’u regjistruar në gjykatë si subjekt politik, në zgjedhje nuk marrin më shumë vota se sa firmat e grumbulluara.
Për këtë arsye, opozita parlamentare kërkon ndryshimin e sistemit në proporcional me lista të hapura dhe ndalimin e koalicioneve. Murrizi tha se proporcionali me lista të hapura këshillohet nga OSBE/ODIHR në rekomandimet e vitit 2008, por që nuk janë marrë parasysh asnjëherë.
Propozimi i opozitës parlamentare përqëndrohet në tre pika. Pika e parë është ajo që të vendoset që në Kushtetutë ndalimi i koalicioneve zgjedhore. Në pikën tjetër kërkohet ndryshimi i sistemit zgjedhor në sistem proporcional rajonal me lista të hapura dhe në pikën e tretë propozohet pragu prej 5 për qind.
Deputetja Rudina Hajdari e vlerësoi këtë si një përpjekje për të rikthyer sovranitetin e popullit në Parlament.
“E rëndësishme është që ja arritëm kësaj ditë dhe rishikimi i Kushtetutës është një moment historik për vendin, pasi këtë herë po bëhet për një gjë thelbësore për reformën zgjedhore dhe për këtë duhet të jemi të gjithë të gëzuar. E kemi futur këtë proces në shinat e duhura", deklaroi ajo në përfundim të mbledhjes së përbashkët të Këshillit të Legjislacionit dhe Komisionit të Ligjeve.
A mund të ndryshohen në mënyrë të njëanshme rregullat themelore që rregullojnë konkurrencën zgjedhore, veccanërisht rregullat në lidhje me transformimin e votave në mandate mes konkurentëve pasi të ketë filluar procesi zgjedhor dhe vetëm 6 muaj para datës së zgjedhjeve? Sa e rëndësishme është qëndrueshmëria e legjislacionit zgjedhor dhe njohja e ligjit nga konkurrentët zgjedhorë mjaftueshëm kohë përpara zgjedhjeve për vetë cilësinë dhe besueshmërinë e procesit të zgjedhjeve?
Nëse rregullat, veccanërisht ato që kanë të bëjnë me transforimin e votave në mandate midis konkurrentëve ndryshohen në mënyrë të njëanshme dhe shumë afër datës së zgjedhjeve në mënyrë që të sigurojnë avantazh për partinë që ka paraqitur ndryshimet, a dëmtojnë, ose ndikojnë këto ndryshime parimet e qëndrueshmërisë së ligjit, sigurisë juridike dhe rregullave të barabarta të lojës së konkurrimit që janë kycce për të përmbushur angazhimet e OSBE-së për zgjedhje demokratike? A e kompromentojnë këto ndryshime procesin zgjedhor? A kompromentojnë ato stabilitetin politik nëse bëhen në kundërshtim me konsensusin e 24 janari dhe 5 qershorit të arritur nga shumica e partive politike?
A shkelet përfundimisht parimi i garancive proceduriale nëse ndryshime të tilla në ligjin zgjedhor të miratuara njëanshmërisht dhe me nxitim bëhen në mungesë të një gjykatë kushtetuese funksionale, e cila mund të kontrollojë përpuethshmërinë e tyre me Kushtetutën dhe standardet e Konventës Europiane të të Drejtave të Njeriut.
Ndërsa ndryshimet e njëanshme në Kushtetutë të Kodit Zgjedhor të 30 korrikut dhe 5 tetorit nuk ishin pjesë e rekomandimeve të hershme të OSBE/ODIHR për Shqipërinë, a është procedura urgjente një motiv i ligjshëm për të justifikuar ndyrshimet e njëanshme nga një Parlament i kontestuar që nuk plotëson kuorumin kushtetues prej 140 deputetësh? A kishte ndonjë nevojë kushtetuese sipas standardeve ndërkombëtar për t’i modifikuar ato në mënyrë të njëanshme?
A është dispozita e futur rishtasi në Kodin Zgjedhor për të drejtën e kryetarit të një partie politike për të kandiduar në 4 qarqe zgjedhore në përputhje me standardet ndërkombëtare dhe veccanërisht me parimin e mosdiskriminimit mes kandidatëve dhe votuesve?
A e pengojnë rregullat aktuale në fuqi për mbledhjen dhe shndërrimin e tyre në mandate mes konkurrentëve, veccanërisht ato në lidhje me koalicionet zgjedhore dhe formulën përkatëse për ndarjen e mandateve, futjen e listave të hapura dhe përzgjedhjen e kandidatëve nga votuesit? Në rast se legjislacioni miraton listat e hapura, ndërsa mekanizmi ekzistues i koalicioneve zgjedhore dhe formula përkatëse për ndarjen e mandateve për koalicionet mbeten ashtu sicc janë aktualisht në fuqi, a do të ishte legjislacioni përkatës shqiptar në përputhje me angazhimet e OSBE-së?
A i dëmton të drejtat e partive politike dhe elektorateve të tyre imponimi i njëanshëm i ndryshimeve në Kodin Zgjedhor në lidhje me koalicionet zgjedhore për të kandiduar me një listë unike?
Duke pasur në konsideratë situatën, cila do të ishte një zgjidhje e pranueshme për të garantuar një proces zgjedhor me standarde europiane për zgjedhje demokratike dhe të dakordësuara nga të gjitha aktorët kryesorë politikë dhe subjektet zgjedhore në mënyrë që të shmanget një krizë tjetër zgjedhore dhe politike.
Rajoni i Lombardisë në Itali publikoi një spot të ri ndërgjegjësues për qytetarët që të respektojnë rregullat në luftën kundër koronavirusit.
Protagonisti në këtë spot është Zlatan Ibrahimovic, i kërkuar me ngulm nga guvernatori i rajonit, Attilio Fontana. Sulmuesi i Milanit, që u infektua dhe u përball vetë me virusin duke u shëruar javën e kaluar u bën thirrje të gjithë qytetarëve që të mbajnë maskat dhe të ruajnë distancën fizike nga lartëia e zyrave të guvernatorit rajonal.
“Virusi më sfidoi dhe unë fitova! Por, ti nuk je Zlatan! Mos e sfido virusin! Përdor mendjen dhe respekto rregullat, vendos maskën dhe mbaj distancën”, thotë sulmuesi suedez.
Kryeministri Edi Rama ishte ndër të parët që e bëri vaksinën anti-Covid në Shqipëri. Në konferencën që i parapriu nisjes së këtij procesi, kreu i Qeverisë tha se kishte vendosur për t’u vaksinuar për të përçuar një mesazh për të gjithë ata persona që janë ende mosbesues ndaj vaksinës.
Në 10-vjetorin e tragjedisë së 21 janarit, Kryeministri Edi Rama thotë se drejtësia për 4 viktimat e protestës së 2011-ës është e papërfunduar. Kryeministri foli në një ceremoni të organizuar në godinën e Qeverisë këtë të enjte.
Ai përsëriti qëndrimin se drejtësia për këtë ngjarje dhe ngjarje të tjera të rënda të së shkuarës dhe të tashmes do të vihet në vend me përfundimin e plotë të reformës në drejtësi.
“Shumëkush e konsideron këtë një përpjekje për të justifikuar faktin që ende sot drejtësia nuk e ka kryer detyrën e vet për të vënë në vend secilin nga pjesëmarrësit në atë tragjedi. Nuk kemi ndenjur duarkryq, nëse nuk jemi ne përfaqësuesit e pushtetit legjislativ dhe ekzekutiv që mund të bëjmë prokurorin dhe gjykatësin, jemi ne që kemi përgjegjësinë dhe detyrimin për të siguruar të gjithë ngrehinën ligjore dhe rregullatore të një sistemi drejtësie që të jetë në gjendje të bëjë këtë që njerëzit kërkojnë për 21 janarin dhe për shumë padrejtësi që janë bërë në të shkuarën dhe që vazhdojnë të bëhen në të tashmen”, tha ai.
Rruga për këtë mision duket ende e gjatë. “Sistemi i drejtësisë është ende larg të qënit një sistem drejtësie që bën drejtësi”, tha Rama.
Kryeministri Edi Rama thotë se tragjedia transformoi historinë e vendit në dy drejtime themelore.
“Nga njëra anë në drejtim të marrëdhënies së Qeverisë me protestën dhe në raport me lirinë dhe të drejtën për të protestuar dhe nga ana tjetër në drejtim të transformimit të sistemit të drejtësisë”, deklaroi ai.
Rama foli në ceremoninë e organizuar në Kryeministri në përkujtim të ngjarjes së rëndë, me të pranishëm edhe familjarë të katër viktimave. Ai thotë se 21 janari do të mbahet mend edhe për zhveshjen që i bëri lidhjes korruptive mes politikës dhe drejtësisë.
“21 janari shërbeu për të nxjerrë në pah në sytë e të gjithëve llumin e politikës dhe të drejtësisë, të politikës si mjet në funksion të pushtetit të kthyer në qëllim në vetvete dhe të drejtësisë si një mur i madh i pakapërcyeshëm për njerëzit e këtij vendi dhe për shoqërinë tonë në përpjekje për transforimin demokratik”, vijoi ai.
Me doza të forta ironie e sarkazme, Kryeministri Edi Rama vendosi përballë disa kandidatë socialistë me kandidatët e ofruar nga opozita për zgjedhjet e 25 prillit, për të ilustruar se përse, sipas tij, më në këtë zgjedhje duhet votuar Partia Socialiste.
Sali Berishën e vendosi përballë Luljeta Bozos dhe Najada Çomos, Evis Kushin në Elbasan përballë një filxhani kafeje, që simbolizonte Monika Kryemadhin, Bujar Leskajn me kryesuesen e listës së PS-së në Vlorë, për të vazhduar më pas me Shpëtim Idrizin, Mesila Dodën, Agron Dukën, Edi Palokën, Dashamir Shehin e Bujar Leskajn.
Krahasimit nuk i shpëtoi as Presidenti Ilir Meta, megjithëse ky i fundit nuk garon më 25 prill. Përballë Metës kishte vendosur ministren e Drejtësisë, Etilda Gjonaj. Përzgjedhja nuk ishte e rastësishme. Rama tha se Meta është akuzuesi i Etilda Gjonajt për reformën në drejtësi dhe shtoi se ata që mendojnë se Presidenti nuk është kandidat në këto zgjedhje gabohen.
Komisioni Rregullator shpalli moskompetencën për vendosjen e modelit të fletës së votimit dhe ja kaloi këtë detyrë Komisionerit të Zgjedhjeve Ilirjan Celibashi.
Rregullatori u mblodh mbrëmjen e kësaj të mërkure në përpjekjen e radhës për të vendosur për njërën nga tre modelet e dorëzuara nga Ilirjan Celibashi për miratim, ku dy janë me emra dhe një me numër.
Përfaqësuesi socialist në këtë mbledhje, Eridian Salianji tha se Rregullatori nuk mund të vendosë për këtë çështje dhe duke cituar nenet e Kodit Zgjedhor u kërkoi anëtarëve të këtij Komisioni që t’ja kthejnë atë sërish Celibashit.
Pas hedhjes në votim nëse kjo ishte apo jo kompetencë e Rregullatorit, anëtarët e këtij komisioni votuan unanimisht që jo.
Ndërkohë, anëtari i Rregullatorit, Dritan Çaka i kërkoi Komisionerit të Zgjedhjeve, Ilirjan Celibashi që të nisë menjëherë hetimet në lidhje me dyshimet se vaksinat po përdoren nga mazhoranca për fushatë elektorale.
“Komisioneri të ndalojë menjëherë propagandën dhe përdorimin e burimeve publike në mbështetje të një subjekti zgjedhor. Në aktin normativ për vaksinat parashikohet se vaksinat do të mbulohen nga buxheti, pra nga taksapaguesit shqiptarë. Pra, çfarë merite ka kryetari i PS dhe kryetari i Bashkisë së Tiranës për vaksinat?! Ftoj Komisionerin të ndëmarrë një hetim të plotë, të thelluar dhe të menjëhershëm”, tha Çaka.
Ilirjan Celibashi iu përgjigj se do ta marrë në konsideratë menjëherë këtë çështje.
Komisioni Rregullator u mblodh edhe gjatë paradites së të mërkurës për të vendosur për modelin e fletës së votimit. Në këtë mbledhje, Celibashi ka deklaruar se i takon Komisionit Rregullator të vendosë.
“Ju kam sjellë tre variante. Dy me emra kandidatësh dhe një ku kandidatët përfaqësohen me numra. Ju takon juve të vendosni”, tha Celibashi.
t